Çalışma izni nedir, kim başvurur?
Türkiye'de yabancı bir kişinin yasal olarak çalışabilmesi için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'ndan çalışma izni alması gerekir. Başvuruyu çalışanın kendisi değil, kural olarak Türkiye'deki işveren yapar; yurt dışından yapılan başvurularda ise süreç bulunulan ülkedeki Türk konsolosluğuyla birlikte yürür.
Çalışma izni aynı zamanda ikamet izni yerine geçer. Yani geçerli bir çalışma izniniz varsa ayrıca ikamet izni almanıza gerek kalmaz; izin süresi boyunca Türkiye'de yasal olarak kalabilirsiniz.
Başvuru türleri: yurt içi ve yurt dışı
Türkiye'de en az altı ay geçerli ikamet izni bulunan yabancılar için işveren doğrudan yurt içinden elektronik başvuru yapabilir. Turistik vize veya kısa süreli kalışla bu yol kullanılamaz.
Türkiye'de ikamet izni olmayanlar için başvuru, bulundukları ülkedeki Türk konsolosluğuna çalışma vizesi talebiyle başlar; konsolosluk referans numarası verdikten sonra işveren on iş günü içinde Bakanlığa elektronik başvuruyu tamamlar.
İşverenin karşılaması gereken şartlar
Kural olarak izin talep edilen her bir yabancı için işyerinde en az beş Türk vatandaşının sigortalı çalışıyor olması istenir. Aynı işyerinde birden fazla yabancı için başvuru yapılacaksa bu sayı her yabancı için ayrıca aranır.
İşverenin ödenmiş sermayesi, brüt satış hasılatı veya ihracat tutarı bakımından asgari ölçütleri karşılaması ve yabancıya ödenecek ücretin görevine uygun asgari ücret katları düzeyinde olması gerekir. Ev hizmetleri, eğitim, sağlık ve turizm gibi bazı alanlarda bu şartlar farklı uygulanır.
Gerekli belgeler
Yabancıdan istenen temel belgeler: pasaportun noter onaylı tercümesi, biyometrik fotoğraf, diploma veya mesleki yeterlilik belgesinin apostilli ve yeminli tercümeli hali, varsa mevcut ikamet izni kartı.
İşverenden istenen belgeler: iş sözleşmesi, son yıla ait bilanço ve kâr-zarar tablosu, vergi ve SGK borcu bulunmadığına dair belgeler ve kuruluşun ticaret sicil kaydı. Meslek gruplarına göre ek belge istenebilir; örneğin sağlık ve eğitim alanlarında ilgili bakanlığın ön izni aranır.
Harç ve kart ücreti
Çalışma izni onaylandığında çalışma izni harcı ve kart bedeli ödenir. Tutarlar izin süresine göre değişir ve her yıl güncellenir; kesin rakam onay bildirimi sonrasında sistemde görünür.
Ödeme, bildirimden itibaren verilen süre içinde yapılmazsa izin düşer ve süreç baştan başlar. Bu nedenle onay bildirimi işverene ulaştığı anda ödemenin takip edilmesi gerekir.
Süreç ve değerlendirme süresi
Eksiksiz bir başvuru genellikle otuz gün içinde sonuçlanır. Belge eksikliği bildirilirse verilen sürede tamamlanmayan dosyalar işlemden kaldırılır ve yeniden başvuru gerekir.
İlk çalışma izni en fazla bir yıl için, aynı işveren yanında çalışmak kaydıyla verilir. Uzatma başvurularında süre önce iki, sonra üç yıla kadar uzayabilir. Sekiz yıl yasal çalışma sonrası süresiz çalışma izni talep edilebilir.
Ret sonrası itiraz yolları
Ret kararına karşı tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde Bakanlığa itiraz edilebilir. İtirazın reddi halinde idari yargıda iptal davası açma hakkı doğar.
Ret sebebi çoğu zaman işverenin ölçütleri karşılamaması, ücretin düşük beyan edilmesi veya belgelerdeki tutarsızlıklardır. Bu durumlarda itiraz yerine eksikleri giderip yeni başvuru yapmak genellikle daha hızlı sonuç verir.
Sık yapılan hatalar
Turistik vizeyle Türkiye'de bulunup yurt içi başvuru yapmaya çalışmak, diplomanın apostilsiz sunulması, iş sözleşmesindeki görev tanımının diplomayla uyuşmaması ve ücretin mevzuattaki alt sınırın altında gösterilmesi en sık karşılaşılan hatalardır.
İzinsiz çalışma hem işverene hem çalışana idari para cezası doğurur; yabancı için sınır dışı ve yeniden giriş yasağı riski vardır. Bu nedenle işe başlamadan önce iznin çıkmış olması şarttır.
Sık Sorulan Sorular
- Çalışma iznine kendim başvurabilir miyim?
- Hayır. Başvuruyu kural olarak Türkiye'deki işvereniniz yapar; yurt dışındaysanız süreci konsolosluktaki çalışma vizesi başvurunuzla siz başlatırsınız, ardından işveren tamamlar.
- Çalışma izni varken ayrıca ikamet izni gerekir mi?
- Hayır. Geçerli çalışma izni aynı zamanda ikamet izni yerine geçer ve izin süresince Türkiye'de yasal kalış sağlar.
- Beş Türk çalışan şartı her işyeri için geçerli mi?
- Genel kural budur; ancak ev hizmetleri, eğitim, sağlık, turizm ve bazı özel statüler için istisnalar ve farklı ölçütler uygulanır.
- Çalışma izni ne kadar sürede çıkar?
- Eksiksiz dosyalarda genellikle otuz gün içinde sonuçlanır; belge eksikliği bildirimi süreci uzatır.
- İşimi değiştirirsem iznim geçerli kalır mı?
- Hayır. İlk çalışma izni belirli bir işverene bağlıdır; işveren değişikliğinde yeni işverenin yeni başvuru yapması gerekir.